Daily practice of Deepakam Class 7 Solutions and Katha Purti/Sanskrit Anuched Lekhan Class 7 अनुच्छेद लेखनम् builds a strong language foundation over time.
Anuched Lekhan in Sanskrit for Class 7
Sanskrit Anuched Class 7 – Katha Purti in Sanskrit Class 7
किसी विषय पर संक्षेप में अपने विचार व्यक्त करना अनुच्छेद लेखन है।
- वाक्य छोटे व प्रभावशाली हों।
- रिक्त स्थान की पूर्ति करते समय वाक्य की हिन्दी कर लें ।
- प्रतिवाक्य रिक्तस्थान पूर्ति हेतु 1⁄2 अङ्क निर्धारित है।
- कथा लेखन में भी पाँच रिक्त स्थान दिए जाएंगे जो कि मञ्जूषा से शब्द लेकर सन्दर्भ समझाते हुए भरे जाएँ, प्रति शब्द 1/2 अङ्क निर्धारित है।
अभ्यास प्रश्नाः
1. मञ्जूषातः पदानि चित्वा अनुच्छेदस्य रिक्तस्थानानि पूरयत-
मम (i) …… भारतस्य राजधान्यां वर्तते । अयं मम गृहस्य (ii) ….. वर्तते । अस्य (iii) …… महत् रमणीयम् अस्ति। अस्मिन् पञ्चदश (iv) ….. सन्ति । ते निजविषयान् (v) ……. अध्यापयन्ति। ते छात्रान् (vi) ….. वात्सल्यं प्रदर्शयन्ति । महानगरे विद्यालयस्य (vii) …… प्रतिष्ठा अस्ति । क्रीडासु अपि विद्यालयस्य अत्युच्चं (viii) …….. अस्ति। प्रतिसप्ताहं सांस्कृतिक: (ix) …… अपि भवति । विद्यालये एक विशाल: (x) ……. अपि वर्तते ।
मञ्जूषा— स्थानम्, भवनम् प्रति, नैपुण्येन, समीपे, महती, विद्यालयः, पुस्तकालयः, कार्यक्रमः, अध्यापकाः
उत्तर:
(i) विद्यालयः,
(ii) समीपे,
(iii) भवनम्,
(iv) अध्यापकाः,
(v) नैपुण्येन,
(vi) प्रति,
(vii) महती,
(viii) स्थानम्,
(ix) कार्यक्रम:,
(x) पुस्तकालयः ।
2. मञ्जूषातः पदानि चित्वा अनुच्छेदस्य रिक्तस्थानानि पूरयत-
अस्मिन् संसारे सर्वे (i) …… सुखम् इच्छन्ति । शरीरं नीरोगं (ii) …… च भवेत्। स्वास्थ्यलाभाय व्यायामः कर्त्तव्यः । व्यायामस्य (iii) ….. प्रकाराः सन्ति, यथा क्रीड़ा, धावनम्, भ्रमणम्, व्यायामयोग:, आसनम्, प्राणायामः, इत्यादयः। अद्यत्वे आसनानाम् प्राणायामस्य (iv) …… बहु चर्चा वर्तते। गृहे-गृहे जना: दूरदर्शने तेषां (v) …… दृष्ट्वा तद्नुसृत्य स्वयमपि आचरन्ति । शरीरं हृष्ट पुष्टं बलिष्ठं भवितव्यम् । तदर्थं सुस्वादु पौष्टिकं भोजनम् आवश्यकम् । तस्य पचनाय अपि (vi) ……… आवश्यकता अस्ति । व्यायामेन शरीरे (vii) ….. संचार: सम्यक् भवति । शरीरं कार्यक्षमं (viii) ……. (ix) …… च भवति। मनुष्येण (x) ……. एव व्यायामः करणीयः ।
मञ्जूषा – प्रातः, लघु, व्यायामस्य, रक्तस्य, प्रदर्शनम्, च, पुष्टं, समर्थं विविधाः, जना:
उत्तर:
(i) जना:,
(ii) पुष्टम्,
(iii) विविधा:,
(iv) च,
(v) प्रदर्शनम्,
(vi) व्यायामस्य,
(vii) रक्तस्य,
(viii) समर्थं,
(ix) लघु,
(x) प्रातः ।
Anuched Purti in Sanskrit Class 7
3. मञ्जूषातः पदानि चित्वा अनुच्छेदस्य रिक्तस्थानानि पूरयत-
संस्कृतभाषा (i) …….. प्राचीनतमा भाषा अस्ति । एषा (ii) …… अपि कथ्यते । अस्यां भाषायाम् सर्वविधं (iii) …… विज्ञानं च अस्ति । सदाचारस्य नीतिशास्त्रस्य च उच्चतमा (iv) ……. अपि संस्कृतभाषायां प्राप्यते । प्राचीनकाले इयं भाषा देशस्य (v) ……. अस्ति । सांस्कृतिक दृष्ट्या तु, इयं विश्वभाषा अस्ति । एषा सर्वासाम् आर्यभाषाणां जननी अस्ति। वाल्मीकि व्यास भास – कालिदास- भवभूति-इत्यादयः कवयः विश्ववाङ्मयस्य अमूल्यानि (vi) …… सन्ति। संस्कृतस्य (vii)…………..
अस्माभिः सर्वदा प्रयत्नः करणीयः । संस्कृतभाषायां (viii) ……… अभ्यासः करणीयः । गीता -रामायणादि ग्रन्थानां (ix)………. अपि करणीयम् । इयं भारतीयानां (x)………… भवेत् ।
मञ्जूषा – रत्नानि, राजभाषा, शिक्षा, ज्ञानम्, देववाणी, संसारस्य प्रचाराय सम्भाषणस्य, परिशीलनम्, व्यवहारभाषा
उत्तर:
(i) संसारस्य,
(ii) देववाणी,
(iii) ज्ञानम्,
(iv) शिक्षा,
(v) राजभाषा,
(vi) रत्नानि
(vii) सम्भाषणस्य,
(viii) प्रचाराय
(ix) परिशीलनम्
(x) व्यवहारभाषा ।
4. मञ्जूषातः पदानि चित्वा अनुच्छेदस्य रिक्तस्थानानि पूरयत-
डॉ. परमानन्दगुप्त मम (i) …….. अस्ति । सः संस्कृतभाषाया: (ii) ………. अस्ति । सः (iii) ….. अनुशासनप्रियः अस्ति । सः छात्रान् (iv) ….. पाठयति । सः अन्येषु शिक्षकेषु अपि (v) …………. अस्ति । अहं यदा-कदा तस्य (vi) ……. अपि गच्छामि । सः अपि मम गृहम् (vii) ……….. । सः प्रतिदिनं (viii)………….. करोति । सः सर्वदा (ix)…………. दृश्यते । तस्य स्मरणशक्ति: (x)…………. अस्ति ।
मञ्जूषा – विलक्षणा, शिक्षक, प्रसन्नमुखः, विद्वान्, अतीव, व्यायामं गृहम्, आयाति, प्रेमपूर्वकम्, लोकप्रियः
उत्तर:
(i) शिक्षक:,
(ii) विद्वान्,
(iii) अतीव,
(iv) प्रेमपूर्वकम्
(v) लोकप्रिय:,
(vi) गृहम्,
(vii) आयाति
(viii) व्यायामम्,
(ix) प्रसन्नमुख:,
(x) विलक्षणा ।
5. मञ्जूषात: पदानि चित्वा रिक्तस्थानि पूरयत-
एकस्य वृक्षस्य शाखासु अनेके काका: वसन्ति स्म । तस्य वृक्षस्य (i) ………. एक: सर्पः अपि अवसत् । काकानाम् अनुपस्थितौ (ii) ……. काकानां शिशून् खादति स्म । काका (iii) ….. आसन्। तेषु एकः (iv) ….. काक: उपायम् (v) ……..। वृक्षस्य (vi) …… जलाशयः आसीत् । तत्र एका राजकुमारी स्नातुं (vii) …… आगच्छति । शिलायां स्थितं तस्याः आभरणम् (viii) ….. एकः काकः वृक्षस्य उपरि अस्थापयत् । राजसेवकाः काकम् अनुसृत्य (ix) …… समीपम् अगच्छन्। तत्र ते तं सर्पं च अमारयन्। अतः एवोक्तम् (x) ……. सर्वं सिद्धयति ।
मञ्जूषा – जलाशयम्, अचिन्तयत्, वृद्धः, दुखिताः, कोटरे, वृक्षस्य, सर्पः, आदाय, समीपे, उपायेन
उत्तर:
(i) कोटरे,
(ii) सर्प:,
(iii) दुखिता:,
(iv) वृद्ध:,
(v) अचिन्तयत्,
(vi) समीपे,
(vii) जलाशयम्,
(viii) आदाय,
(ix) वृक्षस्य,
(x) उपायेन ।
6. मञ्जूषायाः उचितं क्रियापदं चित्वा कथायां रिक्तस्थानि पूरयत-
एकस्मिन् सरोवरे द्वौ हंसौ (i) ……. । तयोः मित्रम् एकः कूर्मः अपि तत्र (ii) …… । एकदा धीवराः तत्र आगच्छन् अकथयन् च ‘वयं श्वमेत्य कूर्मादीन् (iii) ….. । एतत् श्रुत्वा कूर्मः भयभीत: (iv) ……….। सः अन्यं हृदं गन्तुम् (v)…… । सः हंसौ उपायं वदति – ‘युवां चञ्च्वा काष्ठदण्डं धारयतम् अहं दण्डमध्ये अवलम्ब्य युवाभ्याम्
सह आकाशमार्गेण (vi) ………।’ हंसौ वदत:-‘जनाः त्वाम् आकाशे दृष्ट्वा विस्मिताः भविष्यन्ति किंचित् (vii) …… एव । यदि त्वम् उत्तरं दास्यसि तर्हि भूमौ पतिष्यसि मरिष्यसि च ।’ कूर्मः प्रतिज्ञां करोति–‘अहं किंचिद् अपि न (viii) ……..। परं सः हंसाभ्याम् दत्तं वचनं (ix) …….. दण्डात् (x) …… मृत्युं च गच्छति ।
मञ्जूषा – विस्मरति मारयिष्यामः, वदिष्यन्ति, गमिष्यामि, निवसतः, वसति, इच्छति, वदिष्यामि, भवति, पतति
उत्तर:
(i) निवसतः,
(ii) वसति,
(iii) मारिष्याम:,
(iv) भवति,
(v) इच्छति,
(vi) गमिष्यामि,
(vii) वदिष्यन्ति,
(viii) वदिष्यामि,
(ix) विस्मरति,
(x) पतति ।
7. मञ्जूषायाः सहायतया अनुच्छेदं पूरयत –
पुरा एकस्मिन् (i) …….. एका चटका प्रतिवसति स्म । कालेन तस्याः (ii) ….. जाता। एकदा कश्चित् प्रमत्तः गजः तस्य (iii) …… अधः आगत्य तस्य शाखां (iv) ……. अत्रोटयत्। (v) …………नीडं भुवि अपतत् । तेन (vi) ……. विशीर्णानि । अथ सा (vii) ……. व्यलपत् (viii) ……… तस्या: (ix) ………श्रुत्वा काष्ठकूटः नाम खगः ताम् अपृच्छत्–’ (x)…………. किमर्थ्यं विलपसि ?” इति ।
मञ्जूषा – चटकायाः, दुःखेन, सन्ततिः, वृक्षे, वृक्षस्य, विलापम्, चटका, शुण्डेन, भद्रे, अण्डानि
उत्तर:
(i) वृक्षे,
(ii) सन्तति:,
(iii) वृक्षस्य,
(iv) शुण्डेन,
(v) चटकाया:,
(vi) अण्डानि,
(vii) चटका,
(viii) विलापं,
(ix) दुःखेन,
(x) भद्रे ।