Comprehensive Deepakam Class 8 Solutions and NCERT Class 8th Sanskrit Chapter 13 वर्णोच्चारण-शिक्षा १ Question Answer provides an excellent way to revise the complete syllabus.
Sanskrit Class 8 Chapter 13 Question Answer वर्णोच्चारण-शिक्षा १
वर्णोच्चारण-शिक्षा १ Class 8 Question Answer
Class 8 Sanskrit Deepakam Chapter 13 Question Answer
अभ्यासात् जायते सिद्धिः
१. अधोलिखित प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन द्विपदेन वा उत्तरत-
नीचे लिखे प्रश्नों के उत्तर एक या दो शब्दों में लिखिए-
(क) उरसि किं तन्त्रं भवति ?
(ख) नाभिप्रदेशे स्थिताः मांसपेश्यः किं नोदयन्ति ?
(ग) आस्यस्य आभ्यन्तरे वार्णानाम् उत्पत्त्यर्थं द्वितीयं तत्त्वं किम् अस्ति ?
(घ) आस्ये कति स्थानानि सन्ति ?
(ङ) स्थानस्य कार्यनिदर्शनार्थं किं समुचितम् उदाहरणम् अस्ति ?
(च) करणानि मुरल्याः कस्य भागम् इव व्यवहरन्ति ?
उत्तर:
(क) वायुबलतन्त्रम्,
(ख) श्वास प्रवृत्तिम्,
(ग) करणम्,
(घ) षट् स्थानानि
(ङ) मुरली,
(च) अङगुली भागस्य ।
२. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत- नीचे लिखे प्रश्नों के उत्तर पूर्ण वाक्यों में लिखिए-
(क) करणं किं भवति ?
(ख) उरः श्वासकोशस्थितं वायुं कुत्र निःसारयति ?
(ग) मुरल्याः अङ्गुलिच्छिद्राणि कीदृशं व्यवहरन्ति ?
(घ) केषां वार्णानाम् उच्चारणे जिह्वा प्रायः निष्क्रिया भवति ?
(ङ) तालव्यानां, मूर्धन्यानां दन्त्यानां च वर्णानाम् उच्चारणार्थं सामान्यं करणं किम् अस्ति ?
(च) कण्ठ्यानां, ओष्ठ्यानां नासिक्यानां च वर्णानाम् उच्चारणार्थं स्थानस्य करणस्य च मध्ये किं भवति ?
उत्तर:
(क) करणं तदङ्गं भवति, यत् वर्णस्य उच्चारणसमये स्थानं स्पृशति वा समीपं याति ।
(ख) उरः श्वासकोशे स्थितं वायुं उर्ध्वं निःसारयति ।
(ग) मुरल्याः अङ्गुलिच्छिद्राणि आस्यस्य स्थानानि इव व्यवहरन्ति ।
(घ) कण्ठ्यानां, ओष्ठयानां नासिकायायनां च वर्णानाम् उच्चारणे जिह्वा प्रायः निष्क्रिया भवति ।
(ङ) तालव्यानां, मूर्धन्यानां दन्त्यानां च वर्णानाम् उच्चारणार्थं सामान्यं करणं जिह्वा भवति ।
(च) कण्ठयानां, ओष्ठयानां नासिक्यानां च वर्णानाम् उच्चारणे स्थानमेव करणं भवति ।
३. अधोलिखितेषु वाक्येषु आम् / न इति लिखित्वा उचितभावं सूचयत-
नीचे लिखे वाक्यों में आम् / न को लिखकर उचित भाव को सूचित कीजिए-
(क) श्वासकोशस्थितः वायुः ऊर्ध्वं चरन् पूर्वम् आस्यं प्राप्नोति ।
(ख) सर्वप्रथमं नाभि-प्रदेशे स्थिताः मांसपेश्याः कण्ठं नोदयन्ति ।
(ग) आस्यस्य आभ्यन्तरे वर्णानाम् उत्पत्त्यर्थम् आभ्यन्तर-प्रयत्नः आवश्यकम् अस्ति ।
(घ) तालव्य-वर्णनाम् उच्चारणार्थ दन्तः स्थानं स्पृशति ।
(ङ) मूर्धन्यानां वर्णानाम् उच्चारणार्थ जिह्वा स्थानं स्पृशति ।
(च) तत्तत्स्था नस्य एव कश्चित् पूर्वभागः, तत्तत्स्थानस्य परभागं स्पृशति ।
उत्तर:
(क) न,
(ख) न,
(ग) आम्,
(घ) न,
(ङ) आम्,
(च) आम्।
४. मुखे उपलभ्यमानानि स्थानानि बहिष्ठात् अन्तः यथाक्रमं (अर्थात् विपरीत क्रमेण) लिखन्तु –
मुख में पाये जाने वाले स्थान के अतिरिक्त अन्य स्थानों उचितक्रम में (अर्थात् विपरीतक्रम) में लिखिए-
(क) मूर्धा ………
(ख) दन्तः …………
(ग) तालु …………
(घ) कण्ठः ……..
(ङ) ओष्ठः ……..
उत्तर:
(क) ओष्ठ,
(ख) दन्त:,
(ग) तालु.
(घ) मूर्धा,
(ङ) कण्ठ।
५. यथायोग्यं मेलनं कुरुत-
उचित मिलान कीजिए-
उत्तर:
अत्र इदम् अवधेयम्
परिभाषा –
• ‘स्वरः’ इत्यस्य परिभाषा-वाक्यम् –
स्वयं राजन्ते इति स्वराः ।
अर्थः – ये वर्णाः (स्वयं) स्वतन्त्ररूपेण (राजन्ते) उच्चार्यन्ते,
ते → स्वराः भवन्ति ।
• ‘व्यञ्जनम्’ इत्यस्य परिभाषा-वाक्यम्—
अन्वग् भवति व्यञ्जनम् ।
अर्थः – उच्चारणार्थं यः वर्णः अचं (स्वरं) प्रति पराश्रितः भवति,
सः वर्णः → ‘व्यञ्जनं भवति ।
योग्यताविस्तरः
पाणिनीय – शिक्षा-सूत्राणि –
पाणिनीय शिक्षा सूत्र –
षष्ठ-कक्षायां ‘स्थान – प्रकरणस्य’ सूत्राणि दृष्टवन्तः । अधुना ‘करण- प्रकरणस्य’ सूत्राणि –
कंक्षा छ: में स्थान प्रकरण के सूत्रों को देखा। अब करण प्रकरण के सूत्रों को जानेंगे-
उत्तर:
हिंदी अनुवाद
